BLISKI WSCHÓD
ŚWIAT ARABSKI
CYWILIZACJA ISLAMSKA
01/05/2010

Mniejszość koptyjska w muzułmańskim Egipcie (cz.II)

Na początku lat 70. osłabiony wojną sześciodniową Egipt znajdował się w katastrofalnej sytuacji gospodarczej. Sadat, który zastąpił zmarłego w 1970 r. Nasera, postanowił odejść od centralnie sterowanej gospodarki. Mogło się wydawać, że liberalizm gospodarczy i otwarcie na Zachód oznacza dla Koptów powrót do utraconej w czasach socjalizmu pozycji i bogactwa. Jednak nowy prezydent nie cieszył się taką popularnością jak swój poprzednik, powszechnie wykpiwany, dla legitymizacji swojej władzy zwrócił się w stronę religii. Islam miał stać się alternatywą dla wciąż popularnego socjalizmu i panarabizmu. Wyraźnym ukłonem w stronę organizacji muzułmańskich, które miały stać się jego głównym sojusznikiem w walce przeciwko komunistom, były wprowadzone w 1971 r. zmiany w konstytucji, zgodnie z którymi szari'at miał stać się jednym ze źródeł prawa.

Wkrótce "prezydent zaczął demonstracyjnie manifestować swój sojusz z religią. Telewizja transmitowała jego piątkowe modlitwy i spotkania z alimami z Al-Azharu. Po wojnie październikowej w 1973 r. w środkach masowego przekazu zaczęto mówić o nim jako o "prezydencie nabożnym" (ar-ra'is al-mu'min)". Rządy Sadata były okresem rosnącej religijności społeczeństwa. Migracja zarobkowa do krajów Zatoki, gdzie Egipcjanie stykali się z konserwatywną formą islamu, zgoda władz na bardziej swobodną działalność Bractwa Muzułmańskiego, upowszechnienie nowych technologii, przede wszystkim kaset magnetofonowych i telewizji, spowodowało, że przesłanie radykalnych grup muzułmańskich znajdowało coraz szerszy krąg odbiorców. Na uczelniach od 1973 r. aktywną działalność prowadziły organizacje studenckie Dżama'at Islamija (Grupy Islamskie), które wkrótce opanowały samorządy studenckie.

"Na wykładach i stołówkach oddzielono mężczyzn od kobiet, wprowadzono obowiązkowe modlitwy. Grupy starały się także kształtować treść nauczania, m.in. domagając się usunięcia wykładowców prezentujących laickie poglądy". W telewizji coraz większą popularnością cieszyły się programy religijne. Prawdziwą ikoną arabskiej popkultury stał się uwielbiany przez miliony szajch asz-Szarawi (Shaarawi). W 1977 r. państwowa telewizja rozpoczęła emisję programu Chawatir asz-Szarawi (Myśli asz-Szarawiego), w którym asz-Szarawi przed zgromadzoną publicznością dokonywał interpretacji sur koranicznych. Ze względu na charyzmatyczną postać prowadzącego, umiejętność nawiązywania kontaktu ze słuchaczami, program cieszył się niesłabnącą popularnością aż do śmierci sz-Sarawiego w 1998 r., a w późniejszym okresie płytki CD z jego kazaniami stały się prawdziwym bestsellerem na Kairskich Targach Książki.

Rewolucja Szenudy III

Nowa atmosfera lat 70. spowodowała wzrost nastrojów anty-koptyjskich. Jest to również okres intensywnej odnowy i odrodzenia Kościoła Koptyjskiego. Jednak reforma, znana jako Ruch Szkół Niedzielnych, zapoczątkowana została znacznie wcześniej, a bezpośrednią przyczyną nie byli ekstremiści muzułmańscy, lecz konkurencyjna działalność zachodnich misjonarzy, przede wszystkim protestanckich. Aktywność misjonarzy protestanckich i katolickich przejawiająca się w działalności charytatywnej i edukacyjnej, pomocy społecznej i medycznej, której beneficjentami byli głównie zaniedbywani przez własnych księży Koptowie, przyczyniła się do licznych konwersji. Reforma Kościoła zainicjowana została przez wiernych, dla których skuteczna działalność misjonarska była jedynie dowodem na stagnację i kryzys, w jakim znalazła się instytucja. Kapłaństwo wśród Koptów cieszyło się bardzo niskim prestiżem społecznym. Księża otrzymywali głodowe pensje, a Kościół nie przykładał wagi do ich edukacji. Z tego względu posługa kapłańska nie była atrakcyjna dla wykształconych Koptów, którzy najczęściej zajmowali się biznesem lub wykonywali wyspecjalizowane zawody. W małych miasteczkach i wsiach kapłaństwo często było przekazywane z pokolenia na pokolenie.

Księdzem zostawał najczęściej najmniej rozgarnięty syn, mądrzejsi przeważnie wyjeżdżali do miasta, gdzie mieli szansę kształcić się i znaleźć lepiej płatną pracę. Biedni księża, aby wyżywić wielodzietne rodziny, skupiali się przede wszystkim na bogatych parafianach, ignorując biednych i potrzebujących. Ruch Szkół Niedzielnych oficjalnie zapoczątkowany został w 1918 r(1). Jego inicjator, Habib Girgis, aby zapobiec niebezpieczeństwu, jakie wiązało się z uczęszczaniem koptyjskich dzieci do protestanckich i katolickich szkół misyjnych, zorganizował niedzielne spotkania, podczas których uczył Biblii, obrządku koptyjskiego, historii Kościoła, życia egipskich świętych i męczenników. Działalność reformatorska nie ograniczała się wyłącznie do nauki religii. Pod koniec lat 30. grupa koptyjskich studentów z Uniwersytetu Kairskiego zaczęła organizować regularne spotkania dla studentów. Ich celem miało być uformowanie nowych kadr spośród młodych, wykształconych mieszkańców miast, którzy mieli stać się agentami reformy Kościoła. Jednym z aktywistów był Nazir Gajjid znany obecnie jako Szenuda III. Prężny ruch rósł w siłę (2) i w 1948 r. dostał się pod skrzydła patriarchy. Dotychczasowy Komitet Generalny został przemianowany na Najwyższy Komitet Koptyjskich Szkół Niedzielnych (al-lagna al-ulja li-shu'un madaris al-ahad al-kibtija), którego przewodniczącym został patriarcha, a zastępcą Habib Girgis.

Dla działaczy Szkół Niedzielnych podstawową kwestią stała się zmiana mentalności księży. Strategia polegała na przeprowadzaniu rekrutacji wśród wykształconych świeckich przedstawicieli społeczności, na księży wyświęcani byli też działacze ruchu. Spowodowało to zmianę w metodach posługi kapłańskiej oraz obrządku eucharystycznym; wprowadzono kazanie, żywsze pieśni, skrócono nabożeństwo (3). Kolejnym istotnym krokiem była inicjatywa stworzenia domów rekolekcyjnych (bajt al-chilwa), gdzie przez kilka dni nastoletnia młodzież miała okazję zasmakować klasztornego życia i prowadzić z rezydentami rozmowy na nurtujące ich problemy. Wielu w ten sposób doświadczonych młodych ludzi wstępowało później do klasztorów. W październiku 1971 r. 117. patriarchą Kościoła Koptyjskiego został Szenuda III. Jako czynny działacz Ruchu Szkół Niedzielnych postanowił dokonać pełnej reformy Kościoła, jednak nie było to możliwe bez konsolidacji władzy. Do tej pory poszczególne diecezje były w miarę autonomicznymi jednostkami. Biskupi niejednokrotnie wybierani byli przez miejscowych notabli. Teoretycznie podlegali papieżowi, natomiast w praktyce sprawowali niezależną władzę. Szenuda zastąpił dotychczasowy system feudalny, oparty na klanowej lojalności, lojalnością wobec własnej osoby. Kluczowe stanowiska w administracji kościelnej w całym kraju obsadzane były zwolennikami patriarchy. Ponieważ w Kościele Koptyjskim biskupi sprawują swoją funkcję dożywotnio, taktyka polegała na tworzeniu nowych diecezji oraz przysyłaniu podstarzałym biskupom nowych asystentów, którzy po śmierci swoich zwierzchników przejmowali ich stanowiska. Podział na mniejsze diecezje z wielu względów okazał się bardzo skuteczną strategią. Przede wszystkim wierni uzyskali szerszy dostęp do swoich biskupów.

Drugą bardzo istotną kwestią była kontrola nad Świętym Synodem(4). Młodzi biskupi mianowani bezpośrednio przez Szenudę pozostawali lojalni wobec niego i w ten sposób patriarcha mógł wpływać na decyzje związane z prawem kanonicznym(5) . Centralizacja władzy dała Szenudzie także kontrolę nad finansami oraz gospodarczym i kulturalnym rozwojem społeczności. Bardzo szybko okazało się, że nowy patriarcha nie zamierza także kontynuować polityki swojego poprzednika w relacjach z władzami państwowymi. Po wprowadzeniu zmian konstytucyjnych Szenuda przystąpił do otwartej krytyki rządu. Osobowość patriarchy i bezkompromisowa postawa zniechęciły do niego wielu bardziej konserwatywnych muzułmanów w Egipcie. W Aleksandrii w 1972 r. ukazały się pamflety, stwierdzające, że Szenuda prowadzi agresywną kampanię, mającą nakłonić muzułmanów do przyjęcia chrześcijaństwa i planuje zawładnąć Egiptem. 6. listopada 1972 r. w Kairze podpalono kościół, a na ulicach rozpoczęły się masowe demonstracje anty-koptyjskie. W zamieszkach zginęło 48 osób. Szenuda domagał się ochrony praw obywatelskich Koptów. W 1976 i 1977 r. organizowano konferencje, podczas których publicznie krytykował reżim za wspieranie islamistów, żądał ochrony Koptów i ich własności, wolności wyznania, zaprzestania agresywnej kampanii zmuszania niemuzułmanów do przechodzenia na islam, porzucenia prób narzucenia prawa muzułmańskiego niemuzułmanom, większej reprezentacji w związkach zawodowych, władzach lokalnych i niższej izbie parlamentu.

Antagonizmy muzułmańsko-koptyjskie

Tymczasem islamiści stawali coraz silniejsi, nie tylko w Egipcie, lecz na całym Bliskim Wschodzie. Rządy krajów muzułmańskich znalazły się w trudnym położeniu; sprzeciwianie się żądaniom wprowadzenia prawa opartego na szari'acie mogło zostać odebrane przez obywateli jako anty-muzułmańskie. W sierpniu 1977 r., aby zaspokoić cieszących się coraz większą popularnością radykałów, rząd przedłożył Zgromadzeniu Ludowemu projekt wprowadzenia do muzułmańskiego prawa karnego apostazji. Kościół koptyjski ogłosił pięciodniowy post dla wszystkich Koptów(6) . Otrzymane wsparcie od diaspory koptyjskiej w USA, Kanadzie i Australii spowodowało, że rząd wycofał się z propozycji. Jednak napięcia między Koptami i islamistami rosły. 6. stycznia 1980 r. w wigilię w kilku kościołach w Aleksandrii eksplodowały bomby. Kilka tygodni później islamiści przeprowadzili jadowite ataki na Koptów na konferencji w al-Azharze. Sytuacja była tak niebezpieczna, że w marcu Szenuda zdecydował się odwołać uroczystości Świąt Wielkanocnych. 22. maja 1980 r. wniesione zostały poprawki do konstytucji, zgodnie z którymi islam stał się oficjalną religią państwową, a szari'at głównym źródłem legislacji egipskiej. Z takiego rozwiązania niezadowoleni byli rzecz jasna Koptowie, lecz także muzułmańscy ekstremiści, który żądali natychmiastowego i całkowitego wdrożenia szari'atu. 17. czerwca 1981 r. rozpoczęły się trzydniowe zamieszki w Kairze, w czasie których 17 osób zostało zabitych, a 112 rannych, zniszczono 171 budynków prywatnych i publicznych. Sadat, zdając sobie sprawę, że nie jest w stanie kontrolować sytuacji, wydał rozkaz aresztowania 1500 osób po obu stronach, w tym również duchownych, a Szenuda został skazany na areszt domowy. Wrogość wobec Koptów objawiała się nie tylko w aktach przemocy inicjowanych przez muzułmańskich ekstremistów. Atmosfera lat 70. przesiąknięta była szczególnie silną retoryką anty-koptyjską ze strony przywódców religijnych i rządowych. Gwiazda egipskiej telewizji szajch asz-Sarawi oraz Kiszk (Kishk), z którymi utożsamiał się duży segment populacji egipskiej w swoich kazaniach otwarcie krytykowali chrześcijan. Nawet asz-Szarawi, często uważany za reprezentanta bardziej umiarkowanej opcji, otwarcie głosił niższość chrześcijaństwa, stosując przy tym przepełnioną fanatyzmem retorykę. Niewiele mniej popularny szajch Kiszk oskarżał Koptów o przychylność wobec krzyżowców i syjonistów. Dla szajcha Umara(7) Koptowie byli wspierającymi syjonizm krzyżowcami, którzy razem ze spiskującym z wrogami islamu Szenudą, wykorzystują swoje zdolności językowe do kolaboracji z wrogami Egiptu. Dla części muzułmańskich duchownych Koptowie byli jedynie gośćmi na muzułmańskiej ziemi, cieszącymi się niczym nieuzasadnionymi względami sekularystycznego rządu. W czasie walk w 1981 r. Kiszk głosił, że nigdzie na świecie żadna mniejszość nie cieszy się takimi prawami; Koptowie zajmują stanowiska ministerialne, są prezesami, ministrami, dyrektorami banków (Sedra 1999: 220).

W latach 70., dzięki działalności patriarchy, zakrojonych na szeroką skalę przemian modernizacyjnych, a także anty-koptyjskiej propagandzie, doszło do masowej mobilizacji Koptów, a zwłaszcza koptyjskiej klasy średniej. Znacznie zwiększyła się aktywność religijna Koptów, powstawało coraz więcej szkół niedzielnych, instytucji charytatywnych, a studenci tworzyli koptyjskie stowarzyszenia na uczelniach(8). W 1974 r. w biednych rejonach kraju powstały Społeczne Centra Rozwoju, które organizowały edukację religijną, naukę czytania i pisania oraz kursy krawieckie dla kobiet. Wkrótce ich działalność poszerzyła się i objęła także kursy szkolenia zawodowego oraz centra językowe, w których uczono języka angielskiego. Po zabójstwie Sadata w 1981 r., kiedy prezydentem został Hosni Mubarak, Szenuda zmienił swoją dotychczasową politykę, zwrócił się w kierunku partnerstwa i współpracy z rządem oraz unikania publicznych konfrontacji, a także konsolidacji swej władzy wewnątrz Kościoła. Kiedy w styczniu 1985 r. został zwolniony z aresztu, skupił się przede wszystkim na całkowitym podporządkowaniu sobie administracji kościelnej oraz zintegrowaniu wiernych z Kościołem. Patriarcha kreowany jest na niekwestionowanego przywódcę Kościoła i społeczności koptyjskiej. Jest autorem licznych monografii, a także redaktorem naczelnym biuletynu al-Kiraza, który pełni rolę oficjalnego rzecznika Kościoła. Al-Kiraza demonstruje scentralizowane przywództwo Kościoła, a jednym z najczęściej podejmowanych tematów jest perypatetycka działalność Szenudy. Mimo podeszłego wieku, patriarcha często odbywa zagraniczne podróże, aby monitorować rozwój Kościoła w diasporze i potwierdzać tym samym swe globalne przywództwo nad Kościołem. Bardzo istotną rolę odgrywa też integracja z wiernymi podczas cotygodniowych nabożeństw w Katedrze Św. Marka. W każdą środę w katedrze zbiera się kilkuset wiernych, aby osobiście spotkać się z patriarchą, który odpowiada na pytania zgromadzonych. Dla Szenudy jest to doskonała sposobność, aby wypowiedzieć się na różnorodne tematy; począwszy od osobistych rad, skończywszy na kwestiach teologicznych i wyzwaniach związanych z życiem w zdominowanym przez muzułmanów społeczeństwie.

Kościół koptyjski w polityce

Rada Świecka(9) , najważniejsza instytucja, przez którą świeccy członkowie Kościoła mogą wpływać na decyzje w kwestiach administracyjnych, została przekształcona w organ całkowicie podporządkowany patriarsze. Kościół otwarcie manipuluje wyborami. Swoje preferencje względem kandydatów Szenuda zamieszcza na łamach al-Kirazy (Hasan 2003: 135). Powstają też specjalne listy kandydatów popieranych przez Kościół. Taka lista została opublikowana w Watani(10) na 5 dni przed wyborami w 1995 r. W dniu wyborów księża zebrali się przed punktami wyborczymi i rozdawali listę, grożąc ekskomunikacją tym, którzy postąpią wbrew woli Kościoła. Akcja zakończyła się pełnym sukcesem; 24 kandydatów, którzy znaleźli się na liście dostało się do Rady (Sedra 1999: 228-9). Ambicją Szenudy było zintegrowanie Koptów z Kościołem i włączenie wiernych na szerszą skalę do działalności Kościoła. Świeccy działacze, którzy dorywczo pełnili różnorakie funkcje, zyskali status wyświęcanych urzędników kościelnych, dzięki czemu wzrosło ich przywiązanie do Kościoła. Urzędnicy nie są na stałe przypisani do jednej parafii, czy jednego kościoła. Szenuda stara się prowadzić wśród nich stałą rotację, czym zapewnia sobie ich lojalność w miejsce lojalności wobec księdza lub biskupa (Hasan 2003: 131-132). Więź z Kościołem umacniana jest także przez koptyjską prasę i telewizję. Niewątpliwą zasługą Szenudy jest skuteczne zaangażowanie wiernych w życie nie tylko Kościoła, lecz także społeczności koptyjskiej. Powszechnie dostępna sieć parafialnej pomocy społecznej skoncentrowana jest przede wszystkim na edukacji. Z inicjatywy parafian prowadzone są seminaria dotyczące planowania rodziny, higieny, funkcjonuje system mikrokredytów, sądy polubowne i arbitrażowe (Rowe 2009: 119). Społeczeństwo koptyjskie jest całkowicie zależne od hierarchii kościelnej w kwestiach pomocy społecznej. Relacje miedzy wiernymi a Kościołem nie mają wyłącznie duchowego charakteru, ale przypominają raczej relacje obywatel-państwo. Kościół nie pełni już tylko posługi duszpasterskiej, ale wspomaga wiernych na płaszczyźnie edukacyjnej, zawodowej, mieszkaniowej i medycznej (Hasan 2003: 153).

Konsolidację wiernych z Kościołem wzmacniały też represje ze strony muzułmańskich ekstremistów. Mubarak, obejmując władzę, przede wszystkim obawiał się potencjalnej rewolucji na wzór tej, która miała miejsce w 1979 r. w Iranie. W Egipcie ogłoszono stan wyjątkowy, który daje szerokie uprawnienia prezydentowi oraz służbom bezpieczeństwa. Jednak islamska opozycja rosła w siłę, zwłaszcza w Górnym Egipcie, gdzie szczególnie aktywna pozostawała Dżama'at Islamija. Na początku lat 90. organizacja wypowiedziała państwu otwartą wojnę. Szczególnie krwawym okresem były lata 1990-1993. Ofiarami wymierzonej w rząd kampanii terroru byli głównie turyści, sekularyści i Koptowie. W odpowiedzi rząd starał się prowadzić politykę pojednania z bardziej umiarkowanymi fundamentalistami i represji wobec tych, którzy zagrażali bezpieczeństwu państwa. Działacze wywodzący się z Bractwa Muzułmańskiego uzyskali dostęp do radia i prasy, gdzie otwarcie atakowali Koptów. Fundamentaliści religijni opanowali szkoły i wpajali młodym ludziom konieczność zaprowadzenia prawa Bożego, w podręcznikach szkolnych pojawiały się teksty otwarcie drwiące z Koptów i chrześcijaństwa, a w czasie piątkowych kazań imamowie nawoływali do unikania towarzystwa Koptów (Ajami 2002: 186- 192). W takiej atmosferze Koptowie czuli się jawnie dyskryminowani. Zwracano uwagę na poważne utrudnienia związane z budową i renowacją obiektów sakralnych, dyskryminację w prawie cywilnym, sektorze państwowym, edukacji oraz próby narzucanie szari'atu. Podkreślano, że Koptowie nie są mianowani na ważne stanowiska rządowe(11) , nie mogą pełnić funkcji dziekana, rektora, czy gubernatora. Na płaszczyźnie edukacyjnej kluczowym elementem programu nauczania jest kultura muzułmańska. W szkołach państwowych koptyjskie dzieci nie mogą uczyć się o kulturze koptyjskiej, a koptyjscy nauczyciele uczyć języka arabskiego, ponieważ jest to język Koranu. Na wyższe uczelnie przyjmuje się proporcjonalnie mniej Koptów, preferowani są studenci muzułmańscy, nawet z gorszymi wynikami w nauce. Powszechne są ograniczenia w dostępie do szkół wojskowych i policyjnych, a szkoły medyczne nie przyjmują Koptów na ginekologię i położnictwo. Nawet w kontrolowanych przez państwo massmediach koptyjska religia, kultura i historia są ignorowane, natomiast programy muzułmańskie stanowią dużą część oferty programowej.

Ciąg dalszy nastąpi...

Przypisy:

(1) Działalność edukacyjna prowadzona była już wcześniej. W 1918 r. powstał Generalny Komitet Administracji Egipskich Ortodoksyjnych Szkół Niedzielnych (al-lagna al-amma li-idarat szu'un madaris al-ahad al-misrija al-urtuzuksija), którego przewodniczącym został Habib Girgis, pełniący funkcje archidiakona za panowania Cyryla V (1874-1927).

(2) W 1941 r. odbył się kongres zorganizowany przez Komitet Generalny, w którym udział wzięło 350 nauczycieli szkół niedzielnych z 50 oddziałów z całego kraju. Podjęto decyzję o ujednoliceniu programu nauczania oraz wprowadzeniu szkoleń dla nauczycieli. Od 1927 Komitet prowadził także działalność wydawniczą.

(3) Monotonne msze koptyjskie trwały nawet 3 godziny. Tradycyjne pieśni zazwyczaj wykonywał ślepy kantor przy akompaniamencie cymbałów. Wprowadzone zmiany były szczególnie istotne przez wzgląd na młodych ludzi, dla których bardziej aktrakcyjne były nabożeństwa katolickie i protestanckie; ze śpiewem i krótszą wersją Eucharystii.

(4) Święty Synod (al-magma al-mukaddas li-l-kanisa al-kibtija al-urtuzuksjia) to najwyższa władza kościelna, na czele której stoi patriarcha. Zbiera się raz w roku w sobotę poprzedzającą Zesłanie Ducha Świętego. Dokonuje wyboru papieża. Działa także kilka komitetów i podkomitetów, odpowiedzialnych za kwestie związane m.in. z wiarą, edukacją, relacjami z innymi Kościołami, sprawy diecezjalne, posługi kapłańskiej, liturgicznymi.

(5) Szczególne znaczenie odgrywało tutaj prawo rozwodowe. W związku z tym, że Koptowie, aby łatwo uzyskać rozwód przechodzili na islamu lub protestantyzm, wewnątrz Kościoła pojawiły się głosy, że należy dokonać liberalizacji prawa rozwodowego. Szenuda zawsze prezentował bardzo konserwatywne stanowisko i uważał, że wszelkie próby liberalizacji prawa doprowadzą do rozpadu społeczności.

(6) Koptowie, którzy przechodzą na islam w celu uzyskania rozwodu, po dokonaniu formalności rozwodowych zazwyczaj powracają na łono chrześcijaństwa. Wprowadzenie do prawa karnego apostazji, za którą w prawie muzułmańskim przewidziana jest kara śmierci, stanowiło poważne zagrożenie dla integralności społeczności.

(7) Szejk Umar Adb ar-Rahman - profesor al-Azharu w Asjut, regularnie uczęszczał na spotkania organizowane przez Dżama'at Islamija w Minji i Asjut, piastował stanowisko muftiego, a przy tym nieformalnego przywódcy grupy Dżihad.

(8) Większość z tych grup działała w ramach Ruchu Szkół Niedzielnych, ale były też takie, które opowiadały się za użyciem przemocy w walce z ekstremistami muzułmańskimi. Jedną z nich była organizacja "Naród Koptyjski", która powstała w odpowiedzi na muzułmańskie Dżama'at Szabab. Jej motto brzmiało: "Bóg jest królem Koptów, Egipt ich krajem, Ewangelia prawem, a krzyż insygnium" (Hasan 2003: 135).

(9) Rada została przywrócona w 1973 r. przez Sadata, który sądził, że w ten sposób powstanie alternatywa dla przywództwa kościelnego i świeccy działacze osłabią władzę papieską.

(10) "Moja ojczyzna"- koptyjski tygodnik, założony w 1958 r., redagowany przez wybitnych przedstawicieli koptyjskiej inteligencji i klasy średniej. Obecnie redaktorem naczelnym jest Yusuf Sidhom.

(11) W rządzie Mubaraka tradycyjnie znalazło się dwóch koptyjskich ministrów, jednak zazwyczaj nie zajmują oni najważniejszych pozycji, czyli stanowiska ministra spraw zagranicznych i obrony. (Brown 2001: 1064). Typowym przykładem dyskryminacji jest Butrus Butrus Ghali, który w 1992 r. został sekretarzem generalnym ONZ. Mimo ogromnego doświadczenia przez lata mógł pełnić jedynie stanowisko ministra stanu, a w 1991 r. został zastępcą ministra spraw zagranicznych.


Zobacz też:

Mniejszość koptyjska w muzułmańskim Egipcie (cz.I)
Mniejszość koptyjska w muzułmańskim Egipcie (cz.III)

Tekst i zdjęcia: dr Małgorzata Karolina Kniaź

Ten artykuł jeszcze nie ma żadnych komentarzy.
Skomentuj!
Reklama
2009-2017 Arabicae.com email: arabicae@arabicae.com | tel: +48 696 502 449 | o portalu | nota informacyjna | strona główna